مراحل پیشرفت کودکان در موسیقی

در مرحله اول به‌نظر می‌رسد کودک هیچ پاسخی به صدا و موسیقی نمی‌دهد و با سختی‌های یادگیری دست‌و‌پنجه نرم می‌کند؛ در مرحله ششم بلوغ در کسب مهارت‌های موسیقایی رخ می‌دهد که معمولاً در دوران نوجوانی اتفاق می‌افتد. مراحل ۲، ۳، ۴ و ۵ به شرح زیر است:

مرحله ۲: صداهای جذاب
در این مرحله نوزادان و خردسالان به انواع بیشتری از صداها واکنش نشان می‌دهند، یاد می‌گیرند خودشان با دهان صداهایی ایجاد کنند و با استفاده از اصوات مختلف با دیگران ارتباط برقرار نمایند. سه ماه قبل از تولد، نوزادان می‌توانند صداهای داخل و خارج از رحم را بشنوند. از بدو تولد نوزادان، چه زمانی که تنها هستند و چه وقتی که با دیگرانند، می توانند صداهایی را که با دهان تولید می‌کنند، کشف کنند؛ مانند: بیان نیازهای خود، غرغرکردن و تولید انواع صدا با دهانشان. همچنین می‌توانند اشیا را با استفاده از تمام حواسشان، مثلا حس شنوایی، کشف کنند و نیز نسبت به تمام صداهایی که در اطراف خود می‌شنوند واکنش نشان دهند.

مرحله ۳: تقلید کن، تقلید می‌کنم
کودکان از تقلیدکردن و تقلیدشدن لذت می‌برند. آنها در گام نخست به انواع صداها گوش می‌دهند و سپس پیش‌بینی می‌کنند که چه اتفاقی ممکن است در مرحله بعد رخ دهد. نوزادان هنگام غرزدن الگوهای صوتی مختلف و اغلب تکراری را ایجاد می‌کنند و نوپایان اصواتی را که در محیط می‌شنوند بازآفرینی می‌کنند؛ همچنین الگوهای صوتی خود را با استفاده از اشیاء یا وسایل دور و اطراف می‌سازند.

مرحله ۴: تکه‌تکه‌
کودکان یاد می‌گیرند که موسیقی از چندین گروه از نت‌ها تشکیل شده است که در علم روان‌شناسی به آن قطعه می‌گویند. آنها ممکن است بخش‌های کوتاهی از آهنگ‌های مهدکودک یا ترانه‌های آشنا را بخوانند یا ملودی‌های مختلفی را برای ساختن آهنگ‌های خودشان ترکیب کنند. همچنین بارها دیده‌ایم که کودکان در حالی که مشغول انجام‌ فعالیت دیگری هستند، مثل تماشای عکس یا بازی با لگو، ناگهان شروع به خواندن آواز می‌کنند.

مرحله ۵: ملودی‌های کامل، با ریتم و کوک درست
کودکان در سال‌های اولیه زندگی هزاران ساعت موسیقی می‌شنوند و از طریق این تعامل می‌آموزند که در موسیقی سرزمین‌شان چگونه از الگوهای صوتی یکسانی بارها و بارها استفاده می‌شود. به‌تدریج کودکان توانایی آن را به دست می‌آورند که کنترل بهتری بر صدایشان داشته باشند و ریتم (ضرباهنگ) موسیقی را درک کنند. درنتیجه آنها می‌توانند به‌تنهایی و یا با دیگران با کوک صحیح و هماهنگ آواز بخوانند و ساز بزنند. در این مرحله کودک با توجه به انگیزه و علاقه شخصی خود می‌تواند شروع به یادگیری یک ساز کند تا آن را بنوازد.

 مرحله ۶: بلوغ در موسیقی
مواجهه با موسیقی
تحقیق سل-لا توضیح می‌دهد که چگونه کودکان با سه شیوه مختلف مسیر یادگیری را طی می‌کنند و به مرحله ششم دست می‌یابند. این شیوه ها عبارت‌اند از:

• واکنشی (گوش‌دادن و واکنش نشان‌دادن به صدا و موسیقی)؛
• کنشگرانه (تولید صدا و موسیقی به‌‌طور مستقل)؛
• تعاملی (تعامل موسیقایی که کودک با دیگران همراه می شود).

تصویر پیشرفت کودکان در موسیقی
توضیحات سل-لا در مموعه‌ای از دایره‌ها به تصویر کشیده شده است (مطابق شکل: مرحله۱ درونی‌ترین و مرحله۶ بیرونی‌ترین است). این تصویر نشان می‌دهد که چگونه کودکان در زمینه موسیقی با سه شیوه مختلف رشد می کنند و هر شیوه نامی متفاوت (واکنش، کنشگر و تعامل) دارد. نسخه دقیق‌تر این شکل در وبسایت www.eysoi.org در دسترس می‌باشد که در آن هر مرحله به چهار قسمت مختلف تقسیم شده است و همراهی کودکان با موسیقی را طی جزئیات بیشتری شرح می‌‌دهد.

چه‌وقت و چگونه کودکان در موسیقی پیشرفت می‌کنند؟
مسئله چه‌وقت و چگونه در کسب مهارت‌های موسیقایی کودکان، در دو عرصه مدنظر قرار گرفته است: یکی در ترسیم چارچوب کلی و دیگری در ترویج استفاده از آن تا بتوان ازسویی برای تعامل کودکان با موسیقی برنامه‌ریزی کرد و از طرفی فعالیت‌های ایشان را ارزیابی نمود.

دست‌یابی به مراحلی که برشمرده شد، لزوماً به سن کودک بستگی ندارد بلکه به فرصت‌ها و مدت زمانی که او با موسیقی تعامل دارد وابسته است. بنابراین چارچوب مذکور بر پایه سن کودکان ترسیم نشده است و محققان تلاش می‌کنند تا تمام افرادی را که در حوزه کودکان مشغول فعالیت هستند تشویق کنند که تمرکز خود را بر تعامل کودکان با موسیقی معطوف کنند. تحقیقات به ما نشان می دهد که کودکان ممکن است در سن ۱۸ ماهگی به سطح ۵ از پیشرفت موسیقایی برسند یا ممکن است این اتفاق حتی در شش یا هفت سالگی کودک هم رخ ندهد. به نظر می‌رسد عامل اصلی در روند رشد کودکان در حوزه موسیقی، غنی‌بودن تجربیات موسیقایی است که کودکان در محیط‌های مختلف در معرض آنها قرار می‌گیرند. همه افرادی که به کودکان آموزش می‌دهند این فرصت را دارند که در زمینه موسیقی با ایشان تعامل داشته باشند؛ این بدین مفهوم نیست که برای آنها کلاس موسیقی رسمی و مجزا برگزار کنند بلکه می‌توانند در انجام بازی‌های مختلف و حتی روند زندگی روزمره کودکان نیز به موسیقی بپردازند.

نحوه دستیابی به مراحل پیشرفت کودکان در موسیقی که در پیش برشمردیم نیز مهم است. در نظر داشته باشید که مراحل مختلف رشد کودکان در زمینه موسیقی یکی پس از دیگری و بر پایه مرحله پیشین بنا می‌شوند و البته گاهی هم ممکن است به طور هم‌زمان رخ دهد. همچنین باید به این نکته واقف باشیم که عبور و پیشرفت کودکان از مرحله‌ای به مرحله دیگر به طور ناگهانی و بدون وقفه نیست. یکی از نقاط قوت این چارچوب این است که برای کودکان این فرصت را فراهم می‌کند تا پیشرفت خود در موسیقی را ثبت و ضبط کنند و در نهایت تعامل ایشان با موسیقی طی مراحل مختلف و در عرصه‌های متفاوت مورد بررسی قرار گیرد.